Kết quả xét nghiệm có thể thay đổi giữa các lần đo do nhiều yếu tố: thời điểm lấy mẫu, tình trạng cơ thể, phương pháp phân tích và dao động chỉ số xét nghiệm trong y khoa… Việc đánh giá mức thay đổi cần dựa trên loại xét nghiệm, điều kiện lấy mẫu, bối cảnh sức khỏe của người bệnh...
Vì sao kết quả xét nghiệm lại không giống nhau?
Nhiều người sẽ cảm thấy băn khoăn khi cùng một xét nghiệm nhưng kết quả lại thay đổi giữa các lần đo, hoặc thực hiện ở hai Cơ sở Y tế khác nhau lại có kết quả không hoàn toàn giống nhau.
Thực tế, kết quả xét nghiệm y khoa không phải là một con số cố định. Kết quả bạn nhận được bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm tình trạng sinh học của cơ thể, quy trình kỹ thuật và hệ thống thiết bị xét nghiệm.
Biến đổi sinh học trong cơ thể (Biological Variation)
Cơ thể con người thay đổi theo thời gian, đặc biệt là theo Nhịp Sinh học (Circadian Rhythm), chế độ sinh hoạt và tình trạng sức khỏe. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến kết quả xét nghiệm có sự khác biệt.
Chẳng hạn, thời điểm lấy mẫu có thể ảnh hưởng đến kết quả. Một số chỉ số như Cortisol thường cao hơn vào buổi sáng, trong khi Đường huyết và nhiều chỉ số khác có thể thay đổi giữa các thời điểm trong ngày.
Bên cạnh đó, chế độ ăn uống và vận động cũng có vai trò quan trọng. Một bữa ăn nhiều đạm hay sử dụng cà phê, rượu bia hoặc vận động trước khi xét nghiệm có thể làm thay đổi các chỉ số như Triglyceride, Đường huyết, men gan…
Việc sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng cũng là yếu tố cần lưu ý. Một số loại thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc sản phẩm thảo dược có thể ảnh hưởng đến một số chỉ số xét nghiệm hoặc gây nhiễu trong quá trình phân tích. Vì vậy, người bệnh nên thông báo đầy đủ cho Nhân viên Y tế.
Ngoài ra, các yếu tố khác như căng thẳng (stress), mất nước hoặc tình trạng sức khỏe cũng ảnh hưởng đến kết quả.
Quy trình lấy mẫu và bảo quản (Tiền phân tích – Pre-Analytical)
Giai đoạn Tiền phân tích là khâu dễ phát sinh sai lệch nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Tư thế khi lấy máu, chẳng hạn như ngồi hay nằm, có thể ảnh hưởng đến nồng độ một số thành phần trong máu do thay đổi áp lực thủy tĩnh (Hydrostatic Pressure). Kỹ thuật lấy máu cũng quan trọng – Thời gian buộc garo kéo dài gây thay đổi nồng độ hoặc phân bố của một số chất trong máu (Kali, Canxi…).
Sau khi lấy mẫu, việc vận chuyển và bảo quản cần tuân thủ đúng điều kiện về nhiệt độ và thời gian. Nếu không, các thành phần trong mẫu bệnh phẩm có thể bị biến đổi, ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.
Hệ thống máy và Phương pháp xét nghiệm
Mỗi phòng xét nghiệm sử dụng máy và phương pháp xét nghiệm khác nhau của các hãng máy như: Abbott, Siemens, Roche, Beckman Coulter…
Sự khác biệt về thiết bị, độ nhạy theo từng phương pháp và hóa chất sử dụng (reagent) có thể dẫn đến những chênh lệch nhỏ trong kết quả. Tuy nhiên, các Phòng Xét nghiệm đạt chuẩn đều có hệ thống kiểm soát chất lượng nhằm đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy của xét nghiệm.
Sự khác biệt về đơn vị đo lường
Trong một số trường hợp, kết quả có vẻ khác nhau nhiều nhưng thực chất chỉ là do sử dụng đơn vị đo khác nhau.
Ví dụ, một số nơi sử dụng đơn vị mg/dL, trong khi nơi khác sử dụng mmol/L. Nếu không chú ý đến đơn vị, người đọc dễ hiểu lầm rằng chỉ số có sự thay đổi lớn.
Làm thế nào để kết quả xét nghiệm chính xác?
Nhằm hạn chế sai lệch và tăng độ chính xác, Người bệnh nên lưu ý:
- Tuân thủ đúng hướng dẫn trước xét nghiệm.
- Thông báo cho Nhân viên Y tế về các loại thuốc và thực phẩm chức năng đã, đang sử dụng.
- Tránh vận động mạnh hoặc căng thẳng trước khi lấy mẫu.
- Thực hiện xét nghiệm tại cùng một Cơ sở Y tế để theo dõi lâu dài.
Kết luận
Trong Y khoa, sự khác biệt giữa các lần xét nghiệm cần được đánh giá một cách tổng thể (bao gồm tình trạng người bệnh, điều kiện lấy mẫu, phương pháp xét nghiệm, đơn vị đo, khoảng tham chiếu áp dụng,…). Vì vậy, khi thấy kết quả có khác biệt giữa các lần kiểm tra, Người bệnh không cần quá lo lắng.
Điều quan trọng là không nên nhìn vào một kết quả riêng lẻ mà cần nhìn nhận trong tổng thể quá trình theo dõi sức khỏe và tham khảo ý kiến Bác sĩ chuyên khoa để có đánh giá chính xác.
*Bài viết mang tính tham khảo, hỗ trợ người đọc có thêm góc nhìn trong quá trình theo dõi sức khỏe.*
